Een dikke zes voor de Haagse hardliner, die de Ontevreden Hollander maar niet weet terug te praten naar de VVD. Moet hij af van zijn buikspreekpop-achtige onbewogenheid? Of stug vastklampen aan dat beeld van rechtlijnigheid?

Henk Kamp komt van diep uit de Achterhoek maar toen hij politieke ambities kreeg, verhuisde hij snel naar Zutphen. Zo was hij al wat minder hoekig en boertig, maar het kon gladder. Eerst woekerde de havo-scholier nog met allerlei slimme handeltjes, totdat hij zich omschoolde tot onberispelijk belastingrechercheur. Later, als VVD-minister, kwamen journalisten erachter dat hij stiekem de snoeiharde hardrock van AC/DC draaide. Whoa baby baby, you’ve been thunderstruck, thunderstruck! gilde zanger Bon Scott in Kamps dienstauto. Sindsdien wijst Kamp erop dat hij net zo lief naar de Moody Blues luistert. Maar als Superboer crosst u in het weekend toch ook op een Moto Guzzi, zo’n legermotor? houdt de pers vol. Noe, vergeleken met Bennie Jolink van Normaal ben ik een beetje een toerist op de motor hoor, onderdrukt hij dan zijn sympathieke, platduutse tongval. ‘Wat doet die man zichzelf tekort’, zucht jurylid verzorging Jetty Ferwerda. Al twee keer schopte Henk Kamp het tot minister, half Nederland ziet in hem de laatste liberale vesting tegen de barbaren van Wilders & Verdonk en nóg vermomt hij zich als superambtenaar. ‘Onberispelijk maar identiteitsloos. Zijn gestreepte blauwe pakken hebben een perfecte pasvorm, zijn blauwe hemden komen net uit de verpakking, zijn bruine streepjesdassen zo van de Tie Rack, zijn montuurloze bril uit dezelfde correcte opticien als die van al die andere Haagse grijze muizen. En weg is elke persoonlijkheid. Uit onzekerheid? Of berekening?’ Het schrijnende resultaat op tv is in elk geval: een bleke CDA’er. Om stemmers van de ultrarechtse mediakanonnen Wilders & Verdonk terug te winnen, bekenne hij kleur. Niet dat hij terug de klei in moet, in overall. ‘Henk Kamp moet zich een waardig én eigenzinnig staatsman tonen’, zegt Ferwerda. ‘Met een meer karaktervolle bril, meer kostbare dassen en bovendien met een chic pochet steekt hij boven dat gepeupel uit. Kom uit de plooi, maar doe het op jóuw manier. Doordacht. Laat zien dat jij meer klasse hebt dan zij.’ 

Kamp zit kaarsrecht. Zijn handen liggen zedig op tafel gevouwen. Praat hij, gebaart hij duidelijk. Luistert hij, houdt hij soms zijn armen defensief over elkaar. Kamp kijkt zijn gesprekspartner strak aan. Staart nog net niet. Zijn gelaat is ontdaan van mimiek. Zijn mond is een streep, altijd, of de ander hem nou irriteert of niet, of hij nou zelf de aanval kiest of niet. Als een buikspreekpop blijft hij in de plooi. In vast ritme en met monotone stem breit hij lange zinnen, zelden ontsnapt hem een uh, en altijd laat hij de ander netjes uitpraten. ‘Dit is lichaamstaal van een zeer zeldzame stabiliteit’, zegt jurylid non-verbale communicatie Greet Kral half bewonderend. ‘Dat onbewogene compenseerde hij vroeger, als minister van Defensie, met gevoel voor de menselijke maat. Hij leek toen oprecht te staan voor “zijn” mensen, toonde oog voor de risico’s in Afghanistan. Terug als Kamerlid van een zieltogende rechtse partij toont hij zich niet meer sociaal gemotiveerd, louter nog zakelijk. In alles is hij nu een technocraat.’ Want het heeft iets mechanisch, vindt Kral, zoals hij altijd maar weer polariseert, hamert op de negatieve kanten van een kwestie, eindeloos de ‘cijfers en feiten’ herhaalt, opnieuw die grijze grammofoonplaat van hem afdraait. U bent dubbel slecht, zo speelde hij laatst zelfs keihard op de man bij Alexander Pechtold. ‘Wat vóelt hij nou?’ vraagt Kral zich dan af. ‘Houdt zelfs Kamp het nu niet meer netjes? Hij wil te opzichtig de hardliner spelen, vergeet te vertrouwen op zijn eigen kracht.’

Hoe bewijst Kamp aan het publiek dat zij voor hun zucht naar law and order toch echt bij hem moeten zijn? ‘Van de drie overtuigingsmiddelen van Aristoteles – ethos, logos en pathos – zit het met de eerste twee wel goed’, zegt jurylid retorica Jaap de Jong. In zijn streven geloofwaardig te zijn als rationele hardliner, profiteert Kamp nog altijd van zijn verleden als Defensieminister. ‘Toch was hij nooit het type martiale ijzervreter’, zegt De Jong. ‘Zijn versleten knie en vooral zijn Nedersaksische stemgeluid geven hem altijd nog net iets aaibaars, iets betrouwbaars. Daar komt bij dat hij accuraat spreekt, soeverein onwelgevallige standpunten inneemt en zijn immer sombere interpretatie van cijfers een enkele keer durft af te wisselen met een klein, droog grapje – waar hij zelf vervolgens niet om lacht. Hij is cool and collected.’ Alleen bij het uitdelen van pathos stond Kamp niet vooraan. ‘Strategisch is hij handig, maar operationeel kent hij de weg niet in lekkere oneliners’, zegt De Jong. ‘Hij is geen populist van nature. Sprak hij als minister een zaal militairen in een kazerne toe, opende hij stijfjes: Het is mij een grote eer en genoegen hier aanwezig te mogen zijn. Vreemd, afstandelijk. Rond het eerherstel voor Dutchbatters wijdde hij in een lang betoog welgeteld één zakelijk bijzinnetje aan de échte slachtoffers van Srebrenica, de vermoorde moslims. En hoe stevig hij laatst ook weer uitpakte met zijn wens alle illegalen eruit te gooien en kansloze migranten te weren, in zíjn bloedarmoederige stijl komen dat soort teksten toch niet echt aan. Die kalmte waarmee hij de dingen brengt, moet geen kilte worden.’

Hééft Henk Kamp wel een communicatiestrategie? ‘Lang vermoedde je eigenlijk van niet’, zegt jurylid mediastrategie Ton Planken. ‘Hij wil alleen maar zichzelf zijn en heeft daar genoeg aan, zo leek het. Een rechtlijnige man, gedecideerd. Die loodzware beslissingen durft te nemen, zoals 1.400 militairen richting een gerede kans op dood of verminking dirigeren. Een politicus die niet schippert. Een nuchtere, onverstoorbare man uit Zutphen die niets heeft met al dat Randstad-misbaar. De altijd voorbarige media, Kees Lunshof voorop, bestempelden hem dan ook maar alvast tot opvolger van Rutte als leider van de VVD.’ Als je het stevige pakket maatregelen zag in Kamps laatste nota ‘Immigratie en Integratie’, zag je de logische voortzetting van die gedecideerdheid als Kamerlid. Zelfs de Grondwet, de Nederlandse nationaliteit én de privacy zijn bij Kamp niet meer heilig als we bepaalde allochtonen willen weren, dan wel het land uit willen gooien, viel Planken bij nalezing op. ‘Dat is Pim nog voorbij, zal ik maar zeggen. Je voelde wel aan dat de benarde VVD dit soort stevigheid goed kan gebruiken. Toch relateerde je dat vooral aan de diepte van het integratievraagstuk. Niet aan populisme, zeker niet bij Kamp.’ Totdat hij plots opdook in De Nieuwste Show van BNN. ‘Daar ga je heen als je populairder wilt worden, bekender onder jongeren’, weet Planken. ‘Dus toch een communicatiestrategie!’ Gaande dat gesprek werd Henk Kamp menselijker. Jongensachtig haast, verlegen. Grappig om te zien, vond Planken, maar ook ontmaskerend. ‘Hij is dus helemaal niet zo’n onverstoorbare houwdegen. Als hij al verlegen wordt tussen díe flauwe programmamakers, hoe zag Henk uit Zutphen er dan indertijd uit? Bij zijn bezoeken aan Washington? Te midden van al die top brass in het Navo-hoofdkwartier in Brussel?’ Verwarrend en ook een beetje zorgelijk stemmend, vindt Planken deze waarneming bij BNN. ‘De VVD, en misschien het land, heeft een houwdegen nodig. Zeker tegen het mediageweld dat Rita en Geert cadeau krijgen, pardon weten te ontwikkelen, en waar Rutte maar niet bovenuit komt. De spindoctor van Kamp moet dus ogenblikkelijk kappen met Henk naar populaire programma’s te praten. Hij moet als een haas informatie verspreiden dat “ze in Washington, Brussel en verderop altijd diep onder de indruk waren van die kerel-uit-één-stuk”. Want een Henk in een populair programma is niets meer dan een weinig expressieve, schutterige, haast provinciaalse man. Sorry. Inderdaad, Balkenende is ook zo begonnen. Maar zit het electoraat dáár nou op te wachten?’